Το Κέντρο Πολιτισμού ‘Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος’

ένα νέο σημείο αναφοράς στα νότια προάστια της Αθήνας.

Info: [email protected]

NIARXOS2

Σε όλη την ιστορία εκείνοι που πέτυχαν σπουδαία πράγματα το έκαναν σε περιόδους κρίσεων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για πολλούς ευεργέτες στην Ελλάδα που έκαναν τις περιουσίες τους στο εξωτερικό και επέστρεψαν για να δημιουργήσουν στη χώρα μεγάλα έργα σε στιγμές ανάγκης. Ένας από τους σπουδαιότερους ευεργέτες στην Ελλάδα είναι ο Ανδρέας Συγγρός, ένας Έλληνας τραπεζίτης ο οποίος χρηματοδότησε το Νοσοκομείο Ευαγγελισμός στην Αθήνα, όταν η Ελλάδα άρχιζε να αναρρώνει από αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας. Όπως επίσης ο Νικόλαος Στουρνάρας, που έχτισε το Πολυτεχνείο, αμέσως μετά την Ελληνική Επανάσταση. Ίσως η μεγαλύτερη και πιο σημαντική δωρεά ήταν η ανακατασκευή του αρχαίου Παναθηναϊκού Σταδίου από τον Γεώργιο Αβέρωφ, Αλεξανδρινό επιχειρηματία από το Μέτσοβο που χάρη του έγιναν εφικτή οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1896..

Έναν αιώνα αργότερα, μια μεγάλης κλίμακας αντίστοιχη ευεργεσία για την χώρα είναι το νέο Πολιτιστικό Κέντρο στο Παλαιό Φάληρο, που χρηματοδοτείται πλήρως από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (1909-1996). Το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) είναι ένα έργο με πρωτοποριακή αρχιτεκτονική, σχεδιασμένο από τον Renzo Piano, που αναπτύσσεται σε έκταση περίπου 240.000 τετραγωνικών μέτρων. Αποτελείται από α) την Εθνική Λυρική Σκηνή, β) την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδoς και γ) το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος, που μόνο του καλύπτει μια έκταση 170.000 τετραγωνικών μέτρων. Το Ίδρυμα έχει διαθέσει το γενναιόδωρο ποσό των 584.000.000 €, για να σχεδιαστεί και να κατασκευαστεί αυτό το μνημειώδες έργο που θα παραδοθεί στο Ελληνικό Δημόσιο το επόμενο έτος. Χωρίς αμφιβολία, μόλις ολοκληρωθεί, το ΚΠΙΣΝ θα είναι ένα ορόσημο διεθνούς κλίμακας.

Αυτό το μήνα μιλάμε με τον κο Ιωάννη Βεντουράκη (IΒ) από το αρχιτεκτονικό γραφείο BETAPLAN, Συνεργάτη Αρχιτέκτονα του Renzo Piano για το συγκεκριμένο έργο, που μας εξηγεί πως ένα πολύ μεγάλο οικόπεδο δημόσιας γης μετατρέπεται σε ένα πολυλειτουργικό συγκρότημα τέχνης, εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας που έχει ως στόχο να δημιουργήσει νέες θεσμικές βάσεις στην ελληνική πρωτεύουσα σε μια εποχή που η χώρα προσπαθεί να ξαναχτίσει τη φήμη της.

TG: Το ΚΠΙΣΝ είναι ένα έργο για τους πολίτες που δημιουργείται εξ ολοκλήρου για το όφελος της ελληνικής κοινωνίας. Ποια χαρακτηριστικά καθορίζουν αυτό το δημόσιο χώρο ως Κέντρο Πολιτισμού;

:Το ΚΠΙΣΝ είναι μια δωρεά μεγάλης κλίμακας του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος στον Ελληνικό χώρο η οποία υλοποιείται σε χώρο του Ελληνικού Δημοσίου και η οποία μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής θα ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο.
Απαρτίζεται από τα νέα κτίρια της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος καθώς και από ένα πολύ μεγάλο πάρκο, στο μέγεθος του Εθνικού Κήπου στην Αθήνα.
Στόχος της δωρεάς είναι να δημιουργηθεί ένας πολιτιστικός πόλος υψηλού κύρους και μεγάλης ακτινοβολίας, που όμως δεν θα είναι αποξενωμένος από τον περίγυρό του και δεν θα παρέχει «από καθέδρας» υπηρεσίες στο χώρο του πολιτισμού και της επιστήμης.

Η Εθνική Λυρική Σκηνή (ΕΛΣ) καταρχάς αποκτά το δικό της σύγχρονο κτίριο όπου πλέον θα υπάρχει δυνατότητα να φιλοξενηθούν διεθνείς παραγωγές όπερας που μέχρι σήμερα ήταν αδύνατο να συμβεί. Παράλληλα μπορεί κανείς να φανταστεί, σε ένα κτίριο με τέτοιες δυνατότητες πόσες άλλες πολιτιστικές δραστηριότητες μπορούν να λειτουργήσουν.
Και βέβαια, η λανθασμένη άποψη ότι η Όπερα είναι θέαμα πολυτελείας βρίσκεται πολύ μακριά από την πραγματικότητα. Αρκεί μόνο να αναλογιστούμε τη δραστηριότητα της ΕΛΣ τα τελευταία χρόνια με τις παραστάσεις της σε χώρους υπαίθριους και στεγασμένους και την τεράστια ανταπόκριση του κοινού.

Για την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ) εδώ και πολλά χρόνια η εγκατάστασή της σε ένα σύγχρονο κτίριο αποτελούσε αναγκαιότητα. Ο τεράστιος πλούτος της ΕΒΕ μόνο σε ένα τέτοιο κτίριο θα μπορούσε να συντηρηθεί, να αναδειχθεί και να καταστεί προσπελάσιμος στους ερευνητές και στο ευρύ κοινό.
Ιδιαίτερα δε με τη δημιουργία ανεπτυγμένου τμήματος Δημόσιας Βιβλιοθήκης στο ισόγειο που θα φιλοξενήσει χώρους με θεματικά εργαστήρια απευθυνόμενα σε όλες τις ηλικίες (πιστεύω ότι ο διάλογος της ΕΒΕ με το κοινό θα γίνει πραγματικότητα). Με αυτό τον τρόπο ελπίζω ότι θα διαλυθούν και οι κατά κάποιο τρόπο παγιωμένες αντιλήψεις για την «ψυχρή ακαδημαϊκότητα» των βιβλιοθηκών.

Αεροφωτογραφια Πολιτιστικό Κέντρο Σ ΝΙΑΡΧΟΣ

Τέλος η συμβολή του Πάρκου στην όλη λειτουργία του συγκροτήματος είναι προφανής.
Το πάρκο, τα φυτεμένα δώματα των κτιρίων, η μεγάλη υδάτινη επιφάνεια και γενικά οι ανοιχτοί χώροι του συγκροτήματος είναι αυτό που ενοποιεί τα κτίρια και που προσφέρει από απλή αναψυχή απολαμβάνοντας ήρεμα τις ευωδιές των φυτών (1.400 δένδρα και 130.000 θάμνοι έχουν φυτευτεί) μέχρι συναυλίες και παραστάσεις υπαίθριες και ότι άλλο μπορεί να φανταστεί η μελλοντική διοίκησή του.

TG: Τι στόχοι έχουν τεθεί με την ιδέα της δημιουργίας αφενός και της κατασκευής αφετέρου του ΚΠΙΣΝ;

IB: Καταρχάς η δημιουργία του Κέντρου Πολιτισμού έχει σαν κύριο ζητούμενο την παροχή της δυνατότητας να υπηρετηθούν σε σύγχρονες κτιριακές εγκαταστάσεις λειτουργίες που έχουν άμεση σχέση με τον Πολιτισμό και την Παιδεία με την ευρύτερη σημασία της.
Θα μου πείτε η αγωγή στον Πολιτισμό και την Παιδεία που διενεργείται μέσα σε ένα τέτοιο συγκρότημα (Όπερα, Βιβλιοθήκη, Πάρκο) ανταποκρίνεται πραγματικά στις ανάγκες της Ελληνικής κοινωνίας σήμερα;
Η άποψη μου είναι, πως ναι, ανταποκρίνεται.
Χρέη και λιτότητα μπορεί κατά καιρούς να υπάρχουν ή να μην υπάρχουν. Όμως ο Πολιτισμός και η Δημιουργία είναι το κλειδί της ανάπτυξης. Η αξία ενός πολιτιστικού κέντρου σήμερα έγκειται στο ότι διασπά τους κοινωνικούς φραγμούς και καλεί όλα τα μέλη της κοινωνίας να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες που κεντρίζουν το ενδιαφέρον γι’ αυτό που είναι ο τελικός σκοπός, η Δημιουργία.

Τώρα όσον αφορά την κατασκευή, ο στόχος να αποτελέσει το έργο ένα «οικολογικό τοπόσημο» πολύ σωστά τέθηκε από τον Renzo Piano και υλοποιήθηκε από την αρχιτεκτονική ομάδα και τους ειδικούς συνεργάτες.
Η δημιουργία ενός τεράστιου πάρκου που στην ουσία υπερκαλύπτει τα κτίρια, η κατασκευή όλου του συγκροτήματος με στόχο να πιστοποιηθεί κατά LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) με platinum διάκριση και η κάλυψη του μεγαλύτερου μέρους των ενεργειακών αναγκών με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όλα συντείνουν σε αυτό το στόχο.
Βεβαίως η λειτουργική και κατασκευαστική αρτιότητα ενός τέτοιου συγκροτήματος είναι αυτονόητη και επιδιώχτηκε στο μέγιστο βαθμό.

Το Κέντρο Πολιτισμού 'Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος'

TG: Ποιες ήταν οι προκλήσεις κατά το σχεδιασμό και την κατασκευή του έργου;

IB: Υπήρξαν αρκετές.
Πρώτα απ’ όλα η γειτνίαση με τη θάλασσα και η κακή ποιότητα του εδάφους. Ο υπόγειος ορίζοντας των υδάτων είναι πολύ ψηλά, πράγμα που έκανε την κατασκευή υπόγειων χώρων αδύνατη, και όσων ήταν πράγματι απαραίτητων, πολύ δύσκολη.
Κατόπιν η σεισμική θωράκιση των κτιρίων.
Αποφασίστηκε για την απόλυτη ασφάλεια των κτισμάτων και επομένως και του κοινού που θα τα χρησιμοποιεί, να εδραστεί όλο το κτίριο πάνω σε σεισμικούς μονωτήρες. Αυτό σημαίνει, εκτός των άλλων, ότι ακόμη και αν γίνει σεισμός την ώρα μιας παράστασης, οι θεατές σχεδόν δεν θα το αντιληφθούν.
Ύστερα, η ενσωμάτωση από τώρα στο κτίριο ηλεκτρικής και ηλεκτρονικής υποδομής, που θα εξυπηρετεί σύγχρονες τεχνολογίες σε μεγάλο βάθος χρόνου.
Και τέλος η σημαντικότατη κατασκευή του ενεργειακού στεγάστρου διαστάσεων 100×100 μέτρων που θα φέρει φωτοβολταϊκά πανέλλα και η οποία υλοποιήθηκε με τελείως πρωτοποριακές μεθόδους που για πρώτη φορά εφαρμόζονται σε τέτοια έκταση.

TG: Ποιο είναι το όραμά σας για μια σύγχρονη ελληνική πόλη;

: Θέλω να δω τις ελληνικές πόλεις να ζωντανεύουν με τους ανθρώπους τους και τους πολίτες τους. Θέλω να δω τους νέους να επιδιώκουν βιώσιμη επιχειρηματικότητα, επίσης πιο πολλές συνεργασίες μεταξύ του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, που θα δημιουργήσουν μια βελτιωμένη ποιότητα ζωής στις ελληνικές πόλεις. Οι πόλεις δεν έχουν δημιουργηθεί απλά ακολουθώντας προδιαγραφές, δημιουργούνται από τις ζωές των ανθρώπων τους.

πίσω στα άρθρα

Εγγραφείτε στο ενημερωτικό μας δελτίο για να λάβετε μελλοντικά άρθρα:

« | »