Η συμβολή της αγροτικής οικονομίας στη βιώσιμη ανάπτυξη της ελληνικής γης

Μέρος 1

Info: [email protected]

 

γεωργια

Αυτό το άρθρο είναι μια εισαγωγή στην ελληνική αγροτική οικονομία και απευθύνεται κυρίως σε όσους και όσες ενδιαφέρονται να εκμεταλλευτούν επαγγελματικά κάποιο αγροτεμάχιό για καλλιέργεια η κτηνοτροφία. Αυτό τον μήνα, η Tekmon Geomatics (TG) μιλά με τον Θωμά Σιούτη και τον Σπήλιο Καταφυγιώτη γεωπόνους αγροτικής οικονομίας μέλη της Ελληνικής Γεωργίας (ΕΓ), ένός φορέα εκπαίδευσης ενημέρωσης και συμβουλευτικής πάνω σε γεωργικά θέματα.

Ποια είναι η γενική κατάσταση του γεωργικού τομέα στην Ελλάδα;

Ποιες οι βασικές δυσκολίες του γεωργικού τομέα στην Ελλάδα;

Πως έχει επηρεάσει η κρίση τον κλάδο της γεωργίας;

Πόσα στρέμματα χρειάζεται κάποιος για να μπορεί να ζει από τις καλλιεργείς του?

Αν κάποιος έχει ένα αγροτεμάχιο και σκέπτεται σοβαρά να το αξιοποιήσει για επαγγελματικούς σκοπούς, ποια είναι η διαδικασία?

Ποια είναι τα οφέλη του αγρότη;

ΤG: Ποια είναι η γενική κατάσταση του γεωργικού τομέα στην Ελλάδα;

: Ξεκινώντας και πριν προχωρήσουμε σε σχολιασμό για την κατάσταση της ελληνικής αγροτικής οικονομίας σήμερα ας δούμε ποια είναι τα βασικά της μεγέθη και μάλιστα σε σύγκριση με τα μέσα μεγέθη στην ΕΕ:

Η αγροτική παραγωγή (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δασοκομία) συμβάλουν στη δημιουργία του 3,8% του συνολικού παραγόμενου προϊόντος της Ελλάδας (Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία), στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 2,3%.

Η αξία του προϊόντος αυτού, της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας (ΑΠΑ) δηλαδή που προέρχεται από την αγροτική οικονομία το 2014 ήταν περίπου 6 δις € ενώ η ΑΠΑ στο σύνολο της ΕΕ είναι περί τα 160 δις €.

Το ποσοστό των απασχολούμενων στον πρωτογενή τομέα της οικονομίας στην Ελλάδα είναι περίπου 12,4% ενώ σε μέσο Ευρωπαϊκό επίπεδο το ποσοστό αυτό είναι μόλις 5%.

Από τα παραπάνω βασικά στοιχεία γίνεται εύκολά αντιληπτό πόσο πιο σπουδαίος τομής της οικονομίας για την Ελλάδα είναι ο πρωτογενής σε σχέση με τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στην Ελλάδα η αγροτική οικονομία απασχολεί μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού και συμβάλει σημαντικά περισσότερο στη δημιουργία του συνολικού παραγόμενου προϊόντος σε σχέση με τα μέσα μεγέθη στην ΕΕ.

Στην πραγματικότητα η γεωργία και η κτηνοτροφία είναι οι δραστηριότητες που ασκούνται λίγο ως πολύ παντού, από τους εύφορους κάμπους, τις δυσπρόσιτες ορεινές περιοχές, τα απομακρυσμένα μικρά νησιά, ακόμα και σε βραχονησίδες, μέχρι και εντός των μεγάλων αστικών κέντρων. Η αγροτική οικονομία με τις δραστηριότητές της είναι η μόνη που μπορεί έστω και μη αποδοτικά σε πολλές περιπτώσεις, να αξιοποιήσει τη γη, εκτάσεις διαφόρων ειδών και παραγωγικών δυνατοτήτων, ακόμα και με ελάχιστο επενδεδυμένο κεφάλαιο επί αυτών και τις παραγωγικές δυνάμεις και δυνατότητες ανθρώπων διαφόρων φυσικών και πνευματικών ικανοτήτων.

ΤG: Ποιες οι βασικές δυσκολίες του γεωργικού τομέα στην Ελλάδα;

ΕΓ: Η ελληνική αγροτική οικονομία υποφέρει από κάποια χρόνια και όπως συνήθως τα ονομάζουμε διαρθρωτικά προβλήματα. Αυτά μπορούμε να τα συνοψίσουμε ως εξής:

Προβλήματα σχετικά με την ιδιοκτησία καλλιεργήσιμης γηςΠροβλήματα σχετικά με φυσικούς παράγοντες
Μικρός κλήρος (Μέση εκμετάλλευση 49 στρ. έναντι 146 στρ στην ΕΕΈντονο ανάγλυφο
Διάσπαρτα αγροτεμάχιαΈλλειψη υποδομών σε κάποιες περιοχές
Προβλήματα σχετικά με τον ανθρώπινο παράγονταΠροβλήματα σχετικά με τις αγορές και τους κλάδους παραγωγής
Μεγάλη ηλικία αγροτικού πληθυσμούΑνταγωνισμός από φθηνότερες χώρες
Χαμηλό μορφωτικό επίπεδοΔυσκολίες εξεύρεσης αγορών
Έλλειψη συνεταιριστικής κουλτούραςΑπόσταση από τα κέντρα αγορών της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης
Διάθεση προϊόντων χωρίς τυποποίηση και σωστό marketing

Προβλήματα σχετικά με την ιδιοκτησία καλλιεργήσιμης γηςΠροβλήματα σχετικά με φυσικούς παράγοντεςΜικρός κλήρος (Μέση εκμετάλλευση 49 στρ. έναντι 146 στρ στην ΕΕΈντονο ανάγλυφοΔιάσπαρτα αγροτεμάχιαΈλλειψη υποδομών σε κάποιες περιοχές

Τα προβλήματα που σχετίζονται με την ιδιοκτησία της γης και τους φυσικούς παράγοντες αυξάνουν σημαντικά το κόστος παραγωγής και αποδίδουν στην ελληνική γεωργία προς  αξιοποίηση σημαντικό αριθμό μη παραγωγικών, ελάχιστα αποδοτικών εκτάσεων και τελικά εκμεταλλεύσεων (γεωργικών επιχειρήσεων).

Τα προβλήματα που σχετίζονται με τον ανθρώπινο παράγοντα αφαιρούν δυναμισμό από τον κλάδο, δημιουργούν μια κατάσταση έλλειψης κινήτρου, οράματος και καινοτομικής σκέψης για ξεπέρασμα των προβλημάτων.

Τέλος τα προβλήματα που σχετίζονται με τις αγορές και το εμπόριο, δημιουργούν προσχώματα στην στρωτή ροή των παραγόμενων προϊόντων προς τις αγορές και την επίτευξή καλών εμπορικών τιμών για τους παραγωγούς.

Πέρα λοιπόν από αυτά τα χρόνια προβλήματα του κλάδου την τελευταία δεκαετία υπήρξε ένα ακόμα πρόβλημα αυτό του αυξημένου κόστους παραγωγής λόγω αυξημένων τιμών στις εισροές (ενέργεια, λιπάσματα, φάρμακα, ζωοτροφές). Το γεγονός αυτό και σε συνδυασμό με τα προαναφερθέντα διαρθρωτικά προβλήματα συνέβαλε στο να συμπιεστούν τα γεωργικά εισοδήματα σε αρκετές περιπτώσεις.

TG: Πως έχει επηρεάσει η κρίση τον κλάδο της γεωργίας;

ΕΓ: Ας έρθουμε όμως και στα καλά νέα: Φαίνεται ότι στα χρόνια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα το εισόδημα από την δραστηριότητα στον πρωτογενή τομέα είναι το μόνο που άντεξε και μάλιστα όχι απλά άντεξε αλλά μάλλον βελτιώθηκε κιόλας. Θα λέγαμε πως ενώ η χώρα από το 2008 και μετά υποφέρει οικονομικά, έχουν χαθεί χιλιάδες θέσεις εργασίας, τα εισοδήματα από κάθε δραστηριότητα και πηγή έχουν καταβαραθρωθεί, για την γεωργία και την κτηνοτροφία η κατάσταση μπορεί μάλλον να περιγραφεί καλύτερο με τη φράση: «business as usual».

Ένα εντυπωσιακό στοιχείο είναι το γεγονός σύμφωνα με τη μελέτη των Τάσο Γιαννίτση και Σταύρο Ζωγραφάκη «GREECE: SOLIDARITY AND ADJUSTMENT IN TIMES OF CRISIS» Μάρτιος 2015 που υποστηρίχθηκε από το Macroeconomic Policy Institute of the Hans-Boeckler-Foundation, ότι μόνο το εισόδημα από αγροτικές δραστηριότητες σημείωσε αύξηση μεταξύ 2008 και 2012 σε επίπεδο νοικοκυριού και μάλιστα κατά 36,1% τη στιγμή που το εισόδημα από οποιαδήποτε άλλη πηγή ή δραστηριότητα μειώθηκε από λίγο ως τραγικά (από -3,9% στις συντάξεις ως -51,6% στα μερίδια από μετοχές)!

Προφανώς και τα πράγματα στον κλάδο δεν είναι ειδυλλιακά, περιγράψαμε άλλωστε πιο πάνω τα σημαντικότατα προβλήματα, όμως ο κλάδος έχει μάθει να ζει με τα προβλήματα αυτά για δεκαετίες. Δεν βελτιώθηκαν ξαφνικά τα δεδομένα στην αγροτική οικονομία, απλά οι καταβαράθρωση των άλλων κλάδων και η σταθερότητα που αυτός διατήρησε, τον έκαναν από τελευταίο του χωριού να φαντάζει από σανίδα σωτηρίας, διέξοδο, ελπίδα μέχρι και ιδανικό πεδίο δραστηριότητας.

ΤG: Πόσα στρέμματα χρειάζεται κάποιος για να μπορεί να ζει από τις καλλιεργείς του?

EΓ:
Εξαρτάται

Από 1 ως 500!

Εξαρτάται λοιπόν από την εντατικότατα της καλλιέργειας και το εισόδημα που αυτή προσφέρει στη μονάδα της έκτασης.

Κάποιες καλλιέργειες θεωρούνται εντάσεως εργασίας ή/και κεφαλαίου και αυτές προσφέρουν σημαντικό εισόδημα από μικρή έκταση, με σημαντικές επενδύσεις όμως ή/και πολλά εργατικά. Είναι οι λεγόμενες εντατικές καλλιέργειες στις οποίες περιλαμβάνονται όλα τα θερμοκήπια, τα περισσότερα κηπευτικά, τα ανθοκομικά.

Άλλες καλλιέργειες για να προσφέρουν σημαντικό εισόδημα από το οποίο μπορεί να ζήσει κάποιος δεν απαιτούν υψηλές επενδύσεις σε κεφάλαιο ούτε εντατική απασχόληση, όμως απατούν μεγάλες εκτάσεις, είναι οι λεγόμενες εκστατικές, αροτραίες ή μεγάλες καλλιέργειες. Τέτοιες είναι το σιτάρι το καλαμπόκι, τα δημητριακά γενικότερα, αλλά και το βαμβάκι, το τριφύλλι ή οι άλλες ζωοτροφές.

Κάπου στη μέση αυτής της κλίμακας από πού εντατικές ως πολύ εκτατικές καλλιέργειες μπορούμε να τοποθετήσουμε της φυτείες γενικά, δηλαδή τα δέντρα ελιές, εσπεριδοειδή μηλοειδή, ξηρούς καρπούς κτλ.

Βεβαίως εξαρτάται και από τι εισόδημα χρειάζεται κάποιος, το μέγεθος της οικογένειάς του, το που ζει και άλλους προσωπικούς παράγοντες.

Στην Ελλάδα η μέση εκμετάλλευση διαθέτει 49 στρέμματα και είναι από τις μικρότερες στη ΕΕ.

Ενδεικτικά και ως τάξη μεγέθους και μόνο μπορούμε να σας αναφέρουμε μερικά παραδείγματα. Αν κάποιος θέλει για να ζήσει ικανοποιητικά, εισόδημα 15.000€ το χρόνο, θεωρητικά μπορεί να το αποκτήσει από:

100 στρ. ελιές για ελαιοποίηση

12 στρ. ντομάτα υπαίθρια για νωπή κατανάλωση

3 στρ. ντομάτα υδροπονίας

200 στρ. καλαμπόκι για καρπό

40 στρ. ροδακινιές

400 στρ. σιτάρι μαλακό

Πάντως δεν πρέπει να ξεχνάμε πως στις περισσότερες των περιπτώσεων και για τα μεγέθη και δεδομένα της χώρας μας, η ενασχόληση με τη γεωργία και κτηνοτροφία δεν είναι ούτε απλά μια επένδυση που επενδύουμε και περιμένουμε να ζήσουμε από τα κέρδη μας, ούτε απλά ένα επάγγελμά, είναι και τα δύο προηγούμενα μαζί και τρόπος ζωής.

Το εισόδημα προέρχεται όχι μόνο από την απόδοσή των επενδύσεών μας, της εργασίας της δικής μας και της οικογένειας μας, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις και από την ιδιόχρησης της γης μας, της αγροτικής κατοικίας μας και της παραγωγής μας και όλα αυτά συνθέτουν έναν ξεχωριστό τρόπο ζωής που αυξάνει εμμέσως τα εισοδήματά μας.

TG: Αν κάποιος έχει ένα αγροτεμάχιο και σκέπτεται σοβαρά να το αξιοποιήσει για επαγγελματικούς σκοπούς, ποια είναι η διαδικασία?

: Αξιολόγηση του εαυτού του για αυτή τη δουλεία, τι έχει και τι μπορεί να αποκτήσει από γη και εξοπλισμό, τι εμπειρία, ικανότητες, γνώσεις έχει.

Να αποφασίσει με τι θα ασχοληθεί. Αυτό θα εξαρτηθεί από μια πληθώρα τόσο τεχνικών όσο και οικονομικών παραγόντων. Από τα αγροτεμάχια που διαθέτει, τη θέση τους, και το κλίμα της περιοχής, το μέγεθός τους, την ποιότητα των εδαφών, την ύπαρξη και την ποιότητα νερού άρδευσης.

Από το διαθέσιμο κεφάλαιο που μπορεί να επενδύσει και τις ώρες εργασίας που μπορεί να διαθέσει ο ίδιος και η οικογένειά του.

Την τεχνογνωσία που υπάρχει για τις διάφορές καλλιέργειες.

Τις δομές της αγοράς στην περιοχή του και τις δυνατότητες πρόσβασης σε αυτές.

Την ύπαρξη δομών υποστήριξης στην ευρύτερη περιοχή (Συνεταιρισμοί, ειδικοί επαγγελματίες, προμηθευτές κτλ)

Τις εμπορικές δυνατότητες των διαφόρων προϊόντων ώστε να πουληθεί το παραγόμενο προϊόν σε ικανοποιητικές τιμές.

Τις δυνατότητες μεταποίησης του προϊόντος ώστε να επωφεληθεί από την προστιθέμενη αξία που αυτό θα λάβει.

Η αρχή μας πάντως είναι ότι ειδικά εφόσον μιλάμε για τρόφιμα κάθε προϊόν με τις κατάλληλές επιχειρηματικές κινήσεις μπορεί να βρει τη θέση του στην αγορά και με τιμή ικανοποιητική για τον παραγωγό!

Από κει και πέρα οι γραφειοκρατικές διαδικασίες όπως:

  • Ενιαία δήλωση της καλλιέργειάς του στον ΟΠΕΚΕΠΕ που είναι ο φορέας για τις κοινοτικές ενισχύσεις και τον ΕΛΓΑ για ασφάλιση της παραγωγής. Η δήλωση αυτή είναι υποχρεωτική πάρει δεν πάρει επιδότηση και γίνεται μια φορά το χρόνο ως τις 15 Μαΐου.
  • Ασφάλιση στον ΟΓΑ εφόσον είναι κατά κύριο επάγγελμα αγρότης.
  • Έναρξη επαγγέλματος στη ΔΟΥ επιλογή ειδικού καθεστώτος ΦΠΑ ΚΤΛ.
  • Εγγραφή στο Μητρώο Αγροτών
  • Εγγραφή εφόσον απαιτείται σε ειδικά μητρώα (κτηνοτροφικό, αμπελουργικό, μελισσοκομικό κτλ)
  • Άδειες κυκλοφορίας και οδήγησης τρακτέρ, αγροτικού αυτοκινήτου κτλ

TG: Ποια είναι τα οφέλη του αγρότη;

ΕΓ:

  • Επαφή με τη γη-φύση
  • Ικανοποίηση που προσφέρει η αίσθηση ότι είσαι παραγωγικός και δημιουργικός. Παράγει, δημιουργεί, είναι ικανός πολύ σημαντικός ψυχολογικός παράγοντας
  • Η παραγωγικότητα προσφέρει περηφάνια. Οι συνειδητοποιημένοι παραγωγοί είναι περήφανοι και καυχώνται για τα προϊόντα τους είτε για ποσοτικούς είτε για ποιοτικούς λόγους.
  • Η γη πάντα προσφέρει, η δουλεία του θα τον κάνει αν μη τι άλλο να μπορεί να ζει αξιοπρεπώς από αυτήν, θα έχει εισόδημα.
  • Ανεξαρτησία
  • Δυνατότητα άσκησης επιχειρηματική δράσης
  • Εξάσκηση δεξιοτήτων και ικανοτήτων που έχουν να κάνουν από τη χειρωνακτική εργασία, την κατανόηση της ζωής και της φύσης, τη μηχανολογία και λοιπές τεχνικές δεξιότητες μέχρι την επιχειρηματικότητα και τη διοίκηση.
  • Δεν πλήττεις, δεν βαριέσαι ποτέ!

 

Για περαιτέρω ερωτήσεις μπορείτε να έρθετε σε επαφή κατευθείαν με την Ελληνική Γεωργία καλώντας το  2112158960 η στέλνοντας email στο [email protected]

πίσω στα άρθρα

Εγγραφείτε στο ενημερωτικό μας δελτίο για να λάβετε μελλοντικά άρθρα:

« | »