Προστατεύοντας τοποθεσίες παγκόσμιας κληρονομιάς από την παράνομη οικοδόμηση:

Η περίπτωση των Μετεώρων στην Ελλάδα.

Info: [email protected]

 

2

Αναμφίβολα τα Μετέωρα είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά θαύματα στην Ελλάδα και μαζί με την Ακρόπολη, τους Δελφούς και την Ολυμπία, αυτό το παγκοσμίως γνωστό μέρος έχει γίνει το πιο δημοφιλές αξιοθέατο στη Βόρεια Ελλάδα. Χτισμένα πάνω σε απότομους βράχους υπάρχουν μοναστήρια που κόβουν την ανάσα και σε αφήνουν έκπληκτο μπροστά σε αυτή την αρχιτεκτονική μεγαλοφυΐα, ενώ κάθε επισκέπτης αναρωτιέται “πώς έφτασαν εκεί πάνω;”

Σήμερα, χάρη στην υπάρχουσα υποδομή, η περιοχή έχει γίνει ένα σημαντικό τουριστικό αξιοθέατο και εξάπτει την περιέργεια ερευνητών όσο και επαγγελματιών της πολιτιστικής κληρονομιάς. Παραμένει χώρος κληρονομιάς εθνικής και διεθνούς σημασίας (αναγράφεται στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO) και λειτουργεί υπό ένα πολύ αυστηρό σύστημα προστασίας όπου οι κατασκευές απαγορεύονται αυστηρά. Ωστόσο, για να καλυφθούν οι αυξανόμενες ανάγκες του τουρισμού, η παράνομη οικοδόμηση έχει γίνει σύνηθες φαινόμενο ακόμη και σε αυτή την ιερά προστατευόμενη περιοχή.

Αυτό το μήνα, η Tekmon Geomatics (TG) μιλά με τον Δρ. Ιωάννη Πούλιο (IP) σύμβουλο πολιτιστικής κληρονομιάς με πολλές εκδόσεις και συγγραφέα του “The Past in the Present”. Ο Ιωάννης μας μιλά για το ιδιοκτησιακό καθεστώς της περιοχής των Μετεώρων, τους οικοδομικούς κανονισμούς της και παρέχει τη δική του λύση στην πρόκληση της παράνομης οικοδόμησης μέσα και γύρω από χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς.

TG: Ποιος κατέχει και διαχειρίζεται τη γη μέσα και γύρω από τα Μετέωρα;

: Tο σύνολο του μοναστηριακού συγκροτήματος είναι ιδιοκτησία του κράτους, αλλά κάθε μοναστήρι αποτελεί ατομική ιδιοκτησία και ανήκει στη μοναστική κοινότητα. Σε συμμόρφωση με τους κανονισμούς της κυβέρνησης, ο χώρος στο εσωτερικό του μοναστηριού χρησιμοποιείται αποκλειστικά για μοναστικούς σκοπούς. Έτσι, ενώ το κράτος κατέχει το συγκρότημα, οι εσωτερικοί χώροι των μοναστηριών ανήκουν αποκλειστικά στις μοναστικές κοινότητες.

Τώρα, ο χώρος έξω από τα μοναστήρια είναι ως επί το πλείστον δημόσια γη και σε μικρότερο βαθμό υπάρχει ιδιωτική γη, που ανήκει στα μοναστήρια και σε απλούς πολίτες. Η χρήση των χώρων έξω από τα μοναστήρια είναι πολύ πιο περίπλοκη, διότι εμπλέκονται διάφορες ομάδες ανθρώπων (π.χ. μοναστικές κοινότητες, η τοπική κοινότητα, επισκέπτες, τουριστικά γραφεία κλπ). Υπάρχουν αυστηροί κανονισμοί δόμησης που ορίζονται από την ελληνική κυβέρνηση και οι αρμόδιοι κυβερνητικοί φορείς εξασφαλίζουν οι χώροι εξωτερικά των Μετεώρων να χρησιμοποιούνται κατάλληλα (δηλαδή το Υπουργείο Πολιτισμού, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, το Υπουργείο Γεωργίας, και το Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης).

Ωστόσο, αυτό που κάνει τα Μετέωρα μια πιο περίπλοκη κληρονομιά για να διαχειριστείς, είναι ο ζωντανός της χαρακτήρας: Τα Μετέωρα είναι ζωντανά χάρη στη μόνιμη παρουσία των μοναστικών κοινοτήτων, αποτελούμενες από περίπου εξήντα μοναχούς και μοναχές, αφοσιωμένοι στη λατρεία του Θεού. Η μόνιμη παρουσία αυτών των εξήντα ατόμων επηρεάζεται σημαντικά επειδή η τοποθεσία χρησιμοποιείται από χιλιάδες άλλους ανθρώπους που εμπλέκονται στην εκμετάλλευση του τουρισμού και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.

TG: Πόσο αυστηροί είναι οι οικοδομικοί κανονισμοί σε αυτή την περιοχή κληρονομιάς;

: Υπάρχουν δυο ουδέτερες ζώνες. Η ουδέτερη Ζώνη Α περιβάλλει τα μοναστήρια των Μετεώρων και απαγορεύει αυστηρά την ανέγερση οποιωνδήποτε κτιρίων, ενώ η ουδέτερη Ζώνη Β περιβάλλει τους βράχους των Μετεώρων και θέτει νόμους κατασκευής στους οικισμούς Καστρακίου και Καλαμπάκας.

TG: Η πολιτεία σήμερα πως προστατεύει τη μοναστική περιοχή των Μετεώρων;

: Το κράτος έχει ένα ολοκληρωμένο και αυστηρό σύστημα για την προστασία όλων των εθνικών χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς, που είναι ιστορικά συνδεδεμένοι στο Κλασικό παρελθόν, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αρχαιολογική αξία και την ιστορία της τέχνης αυτών των χώρων.

Το κράτος εφαρμόζει εξίσου αυτό το σύστημα προστασίας στα Μετέωρα. Το πρόβλημα είναι ότι βλέπει τα Μετέωρα ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς του παρελθόντος και όχι ως ένα ζωντανό χώρο του παρόντος. Αυτή η προσέγγιση από το κράτος έρχεται σε σύγκρουση με τη μόνιμη παρουσία και ζωή των μοναστικών κοινοτήτων. Η σύγκρουση αυτή γίνεται ακόμα έντονη λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη ισχύ των μοναστικών κοινοτήτων όσον αφορά στη διοίκηση, καθώς και τον οικονομικό πλούτο. Ως εκ τούτου ο χώρος δεν έχει αποδοτική διαχείριση, όπως φαίνεται για παράδειγμα, από τη μεγάλη παράνομη οικοδόμηση μέσα και γύρω στη περιοχή, με σημαντικές συνέπειες στη δομή του χώρου και μετέπειτα στη θέση που κατέχει στην εθνική και παγκόσμια κληρονομιά.

The Past in the Present cover

TG: Στο βιβλίο σας προτείνετε μια Προσέγγιση Ζωντανής Κληρονομιάς (Living Heritage Approach) για τη μοναστική κοινότητα ώστε να διασφαλιστούν οι οριοθετημένες περιοχές τους και να διατηρηθεί η πολιτιστική κληρονομιά. Πείτε μας περισσότερα γι’ αυτό.

: Η προσέγγιση ζωντανής κληρονομιάς συμφιλιώνει τη σημασία της προστασίας του χώρου κληρονομιάς με τη συνεχή χρήση και δημιουργία. Είναι βασισμένη στην ιδέα ότι η κληρονομιά του παρελθόντος είναι απαραίτητη προκειμένου να αναπτυχθεί το παρόν. Αυτό ισχύει και για το χώρο των Μετεώρων.

Σύμφωνα με την Προσέγγιση Ζωντανής Κληρονομιάς, δίνεται προτεραιότητα στις μοναστικές κοινότητες και τις ανάγκες τους, αλλά η ισχύς τους δεν είναι απόλυτη, λόγω των κανονισμών του κράτους. Πώς περιορίζεται η κατασκευαστική δραστηριότητα της τοπικής κοινότητας μέσα στην προστατευόμενη περιοχή; Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να αξιολογηθεί η αύξηση του τουρισμού και των συνεπειών της για την μοναστική ζωή. Δεύτερον, η μετατόπιση της οικοδομικής δραστηριότητας σε πιο μακρινές περιοχές είναι απαραίτητη. Αλλά για να συμβεί αυτό απαιτείται βιώσιμη ανάπτυξη τουρισμού (π.χ. εισαγωγή του θεματικού τουρισμού), που εξακολουθεί να απουσιάζει μετατρέποντας τα Μετέωρα σε μια περιζήτητη περιοχή για γρήγορο κέρδος λόγω της μεγάλης δημοτικότητας.

Σχετικά με τον συγγραφέα: : Ο Ιωάννης Πούλιος έχει εκπονήσει διδακτορική διατριβή στη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς και την βιώσιμη ανάπτυξη στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου και MBA στην επιχειρηματική στρατηγική και διαχείριση στο London Business School. Έχει συνεργαστεί με διεθνείς οργανισμούς όπως το ‘Διεθνές Κέντρο για την Μελέτη της Διατήρησης και της Αναστήλωσης των Πολιτιστικών Αγαθών’ (ICCROM), την UNESCO και τις ελληνικές τοπικές οργανώσεις, και διδάσκει στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Επικοινωνήστε στο: [email protected]

Μπορείτε να κατεβάσετε το The Past in the Present: A Living Herirage Approach – Meteora, Greece. London: Ubiquity Press.

πίσω στα άρθρα

Εγγραφείτε στο ενημερωτικό μας δελτίο για να λάβετε μελλοντικά άρθρα:

« | »