Το σχέδιο ανάπλασης για το λιμάνι της Θεσσαλονίκης

Πώς οι δημόσιοι χώροι δίνουν νέο νόημα στις συνωστισμένες ελληνικές πόλεις

Info: [email protected]

01_aerial photo new waterfront

Η αστικοποίηση στην Ελλάδα συνέβη γρήγορα. Η τάση ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960 όταν μάζες πληθυσμού μετακινήθηκαν στα αστικά κέντρα αναζητώντας μια καλύτερη ζωή και ευκαιρίες για εργασία. Σήμερα το 61,4% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζει σε πόλεις, με την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ.

Τα περιορισμένα αστικά κέντρα δεν άφηναν πολλά περιθώρια για ανοιχτούς χώρους πρασίνου, ωστόσο στις αρχές του 21ου αιώνα, οι δήμοι άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι οι ανοιχτοί δημόσιοι χώροι είναι απαραίτητοι αν θέλουμε να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής στις πλέον πολυπληθείς και συνωστισμένες πόλεις.

Αυτό το μήνα, η Tekmon Geomatics (TG) μιλά με τον Πρόδρομο Νικηφορίδη (PN) πρωτοπόρο στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις ελληνικές πόλεις και ο επικεφαλής αρχιτέκτονας στο έργο ανάπλασης του λιμανιού της Θεσσαλονίκης. Ο κ Νικηφορίδης μας λέει πώς οι δημόσιοι χώροι αλλάζουν τη μορφή και την αίσθηση των ελληνικών πόλεων προς το καλύτερο.

TG: Κατά τη γνώμη σας ποια χαρακτηριστικά είναι αναγκαία για ένα δημόσιο χώρο;

PN: Χωρίς αμφιβολία, ένας δημόσιος χώρος πρέπει να είναι δημοκρατικός. Με άλλα λόγια, ένας επιτυχημένος δημόσιος χώρος είναι αυτός που δεν έχει κοινωνικό-οικονομικά όρια. Θα πρέπει να είναι για τους πλούσιους, τους φτωχούς, τους καλλιεργημένους, τους ακαλλιέργητους κλπ. Θα πρέπει να είναι πρώτα απ’ όλα ένας δημοκρατικός χώρος. Τώρα, το βασικό ερώτημα είναι «πώς μπορούμε να το επιτύχουμε αυτό;». Δεν είναι εύκολο. Όταν σχεδιάζεται ένας δημόσιος χώρος πρέπει να αναρωτηθείτε «τι θέλει ο κόσμος;», «τι είναι αυτό που ζητά;» Όταν εκπονούμε τα σχέδια, βασιζόμαστε σε αυτή τη φιλοσοφία.

05_New     Waterfornt of            Thessaloniki       ph Cuomo

TG: Πώς επιτύχατε ένα δημοκρατικό χώρο στο έργο ανάπλασης της Θεσσαλονίκης;

PN: Είχαμε την ιδέα να σχεδιάσουμε πολλαπλούς κήπους κατά μήκος του λιμανιού. Κάθε κήπος θα είχε ένα θέμα που θα μπορούσε να συσχετιστεί με τον καθένα. Οι παιδικές χαρές ήταν σίγουρα επιτυχείς όπως επίσης και ο μεγάλος και πλατύς πεζόδρομος. Στα παιδιά αρέσει να παίζουν και στον κόσμο να περπατά. Αποφασίσαμε να πειραματιστούμε με την ιδέα των κήπων η οποία ήταν λίγο ριψοκίνδυνη γιατί δεν ήμασταν σίγουροι αν ο κόσμος θα τους χρησιμοποιούσε.

Είναι πιθανό ο κόσμος να αγνοεί πλήρως τους κήπους. Μερικοί κήποι, που δεν περιμέναμε να έχουν επιτυχία, στην πραγματικότητα μονοπώλησαν το ενδιαφέρον όπως ο ‘Υδάτινος Κήπος’. Ωστόσο ο ‘Κήπος των Αναμνήσεων’ δεν τράβηξε αρκετά την προσοχή όπως περιμέναμε. Μετά υπήρχε ο ‘Κήπος των 4 Εποχών’ όπου ο κόσμος ήταν αρχικά διστακτικός, αλλά με τον καιρό κατανόησε τη φιλοσοφία του και σήμερα οι κάτοικοι εκτιμούν αυτόν τον φυσικό και συνάμα άγρια και ατίθασο χώρο. Τώρα, θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει πολύ περισσότερα, κάτι που δεν έγινε. Αυτό είναι γεγονός. Για παράδειγμα, είχαμε προτείνει ένα πειραματικό κήπο για τα παιδιά του σχολείου ώστε να έρθουν σε επαφή με τη φύση, να φυτέψουν δέντρα και άλλες παρόμοιες δραστηριότητες. Τότε αυτή η ιδέα απορρίφθηκε αλλά αν είχε προταθεί αργότερα είμαι σίγουρος ότι θα είχε γίνει δεκτή με χαρά. Ολοκληρώσαμε τις μελέτες ανάπλασης το 2002. Από τότε οι άνθρωποι έχουν αλλάξει όπως και η νοοτροπία τους. Ένα άλλο παράδειγμα που εκείνη την εποχή δεν είχαμε σκεφτεί ήταν να δημιουργηθεί ένα υπαίθριο γυμναστήριο, το οποίο είμαι βέβαιος ότι οι άνθρωποι θα χρησιμοποιούσαν. Το προτείναμε εκ των υστέρων. Δεν είναι τόσο εύκολο όσο ακούγεται, αλλά αξίζει να διερευνηθεί. Υπάρχουν πολλά τέτοια παραδείγματα.

Είναι βέβαιο ότι η νέα και εκτεταμένη περιοχή του λιμανιού ανήκει σε όλους και πάνω απ ‘όλα στο περιβάλλον. Αυτό που κάναμε ήταν να δημιουργήσουμε το υπόβαθρο ώστε να τραβήξουμε την προσοχή του κοινού. Θέλαμε ο κόσμος να ξεφύγει από το καθημερινό στρες μιας μεγάλης πόλης. Αν σκεφτείτε στις περισσότερες παραθαλάσσιες περιοχές υπάρχει κατά μήκος ένα ισχυρό ρεύμα καταναλωτισμού με καταστήματα, καφετέριες και ταβέρνες. Το βλέπουμε συχνά. Οι χώροι αυτοί δεν επιτρέπουν στον κόσμο να περπατήσουν ελεύθερα, να σκεφτούν ή ακόμη και να χαλαρώσουν. Θέλαμε να αξιοποιήσουμε αυτή τη μη-καταναλωτική διάθεση του κόσμου και πραγματικά πιστεύω ότι το πετύχαμε.

TG: Πώς αντέδρασαν οι κάτοικοι;

PN: Σε όλο το έργο ανάπλασης υπήρχαν πολλά ικριώματα και το εργοτάξιο δεν ήταν ελκυστικό. Υπήρχε πολύ λίγο πράσινο και ρύποι παντού. Είναι προφανές ότι οι άνθρωποι είχαν αμφιβολίες και μια μικρή αγωνία για το τι συνέβαινε. Μόλις παρουσιάσαμε το νέο χώρο του λιμανιού, η διάθεση του κόσμου άλλαξε. Υπήρξε μεγάλος ενθουσιασμός.

10_New Waterfornt of       Thessaloniki

TG: Πώς άλλαξε τη Θεσσαλονίκη το Σχέδιο Ανάπλασης του Λιμανιού;

PN: Η ομάδα μας, κέρδισε με την προσφορά το 2002 και τότε ήταν που ξεκινήσαμε τα σχέδια. Η πρώτη φάση κατασκευής ξεκίνησε το 2006 και τελείωσε το 2008. Σκεφτήκαμε ότι θα ήταν καλύτερο να γίνει ανάπλαση πρώτα του φτωχότερου τμήματος της πόλης επειδή σε συνέβαιναν πολλά εκεί. Η δεύτερη φάση του έργου ανάπλασης πραγματοποιήθηκε το 2011 και τελείωσε το 2013. Στα τέλη του 2013, το κοινό είχε τη δυνατότητα να επωφεληθεί πλήρως από το σύνολο της ανανεωμένης περιοχής.

Υπήρχε μια τάση αδιαφορίας απέναντι στο δημόσιο χώρο. Οι άνθρωποι προσπάθησαν να φύγουν από την πόλη, γιατί η πόλη ήταν ένα ‘κακό μέρος’ και έπρεπε να ‘επιστρέψουμε στη φύση’. Δεν σκέφτηκαν ποτέ οι άνθρωποι ότι και η πόλεις έχουν πλεονεκτήματα και μπορούν να προσφέρουν θετικές εμπειρίες. Κατά τη διάρκεια της ύφεσης, οι άνθρωποι είχαν λιγότερα χρήματα στις τσέπες τους και τα ταξίδια τους ήταν περιορισμένα. Ξαφνικά, ο κόσμος άρχισε να δείχνει ενδιαφέρον για τους χώρους της πόλης τους. Οι κάτοικοι άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι η πόλη δεν είναι απαραίτητα κάτι ‘κακό’ και ότι μπορεί να αποτελέσει ένα ενθαρρυντικό περιβάλλον. Τώρα έρχεται κόσμος από όλες τις περιοχές. Οικογένειες το βλέπουν σαν μια εκδρομή. Με βάση την προσέλευση και τον πλούτο των ανθρώπων που έρχονται στο λιμάνι, μπορώ να πω ότι πετύχαμε το στόχο μας. Φαίνεται ότι είναι χαρούμενος ο κόσμος όταν βρίσκεται εδώ, περνάει ευχάριστα.

TG: Πώς θα διατηρηθεί η περιοχή;

PN: Η βιωσιμότητα του έργου είναι στην πραγματικότητα μια πρόκληση. Μελετάμε πολλαπλές λύσεις. Η πιο πρακτική, είναι να αναθέσουμε σε μια ειδικά εκπαιδευμένη ομάδα υποστήριξης την διασφάλιση της καθαρότητας και ασφάλειας του χώρου του λιμένα. Έχουμε να διατηρήσουμε μια περιοχή 250.000 τετραγωνικών μέτρων με μεγάλο αριθμό περαστικών. Είναι πολλές οι ανάγκες, από αντικατάσταση λαμπτήρων και μικρές επισκευές έως διασφάλιση της υγιεινής και έλεγχος εγκληματικότητας. Αυτό όμως είναι δαπανηρό και σήμερα ο προϋπολογισμός μιας πόλης είναι πολύ περιορισμένος. Παρ ‘όλα αυτά, η βιωσιμότητά του είναι εξαιρετικά σημαντική και αυτό είναι το επόμενο έργο μας. Επίσης αξίζει να αναφερθούν οι ομάδες ενεργών πολιτών όπως οι “Los Lambicos” που εθελοντικά αφαιρούν κακόβουλα γκράφιτι και άλλους βανδαλισμούς. Υπάρχει και μια άλλη ομάδα που διανέμει σακούλες περιττωμάτων στους ιδιοκτήτες κατοικιδίων. Επίσης, έχουμε δημιουργήσει ένα σύλλογο δενδροφύτευσης όπου οι εθελοντές μπορούν να φυτέψουν δέντρα και να αφιερώσουν το καθένα σε κάποιο σκοπό ή αγαπημένο πρόσωπο. Οι κάτοικοι μπορούν επίσης να ‘υιοθετήσουν’ δέντρα με μια μικρή δωρεά. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ενεργά την περιοχή του λιμανιού για το κοινό καλό και αυτό είναι ένα ελπιδοφόρο μήνυμα για το μέλλον. Το ιδανικό θα ήταν το δημοτικό συμβούλιο να συνεργαστεί με τις ομάδες ενεργών πολιτών στο λιμάνι, έτσι ώστε όλοι να συμβάλλουν στη διατήρηση της περιοχής.

TG: Ποιες ήταν οι προκλήσεις;

PN:Πάντα υπάρχουν προκλήσεις σε έργα μεγάλη κλίμακας. Επεκτείναμε το χώρο του λιμανιού κατά 3,5 χιλιόμετρα. Η συνεργασία μας με το Δήμο Θεσσαλονίκης ήταν πάντα θετική. Εκτός από κάποιες δυσκολίες κατά τη φάση της κατασκευής, που ήταν αναμενόμενες, οι κυριότερες προκλήσεις ήταν η ‘αποδοχή της αλλαγής’ και το ‘καλωσόρισμα του νέου’. Ο κόσμος ήταν αρνητικός στην αρχή. Ως αρχιτέκτονες, έπρεπε να βεβαιωθούμε ότι αυτό που σχεδιάζαμε θα ευχαριστήσει κατά κύριο λόγο τον τοπικό πληθυσμό. Δε σημαίνει φυσικά ότι αυτό ήταν το μόνο κριτήριό μας. Ερχόμαστε στη θέση των χρηστών και σχεδιάζουμε αναλόγως. Στα έργα ανάπλασης, είναι πολύ εύκολο να ξεφορτωθείς ό,τι ήταν εκεί αρχικά και να ξεκινήσεις από την αρχή. Δεν ακολουθήσαμε αυτή την προσέγγιση. Διατηρήσαμε τα μοναδικά χαρακτηριστικά και επεκταθήκαμε σε αυτά.

07 _New     Waterfornt of            Thessaloniki       ph Nikiforidis

TG: Ποιος είναι ο ρόλος της αρχιτεκτονικής σήμερα στην Ελλάδα;

PN:Πιστεύω ότι η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, στο σύνολό της είναι αρκετά αδιάφορη και γενικά απλή, και αυτό έχει πολλές και διαφορετικές αιτίες. Μερικοί κατηγορούν τους μηχανικούς, άλλοι τους αρχιτέκτονες και άλλοι τους ιδιοκτήτες ακινήτων. Εγώ λέω πως ‘όλοι φταίμε’. Η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα ανακλά τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες βλέπουν τους εαυτούς τους στην κοινωνία και τις σχέσεις τους με τους άλλους. Η προτεραιότητα για το κοινό καλό απουσιάζει. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Το κοινό καλό και τα ατομικά συμφέροντα δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Το μέλλον της αρχιτεκτονικής έγκειται στον καθορισμό προτεραιοτήτων της δημόσιας ευημερίας. Ζούμε σε πολυπληθείς πόλεις με πολύ λίγους χώρους πρασίνου. Οι ιδιωτικοί χώροι ανήκουν σε λίγους ενώ οι δημόσιοι χώροι σε όλους. Πρέπει όλοι μας να τους προσέχουμε για το καλύτερο όλων. Σίγουρα οι σημερινές γενιές και αυτές που θα έρθουν κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι ελληνικές πόλεις χρειάζονται αναβάθμιση. Η αναβάθμιση αυτή θα πρέπει να γίνει με την ανάπτυξη των δημοσίων χώρων. Τώρα, εάν τα κτίρια είναι καλαίσθητα ή όχι δεν έχει τόσο πολύ νόημα. Ο επαναπροσδιορισμός και η ανάπλαση των δημοσίων χώρων είναι το κλειδί για να ανανεωθούν οι πόλεις.

TG: Τι συμβουλή θα δίνατε σε νέους αρχιτέκτονες;

PN: Είναι πολλές οι συμβουλές που μπορώ να δώσω σε νέους αρχιτέκτονες. Η επιμονή είναι εξαιρετικά σημαντική. Δεν πιστεύω ότι είμαι ένας σπουδαίος αρχιτέκτονας. Είμαι ένας καλός αρχιτέκτονας. Αλλά το καλύτερο χαρακτηριστικό μου είναι η επιμονή και όταν πραγματικά πιστεύω σε κάτι δεν παραιτούμαι. Πρέπει επίσης να αγαπάμε πραγματικά αυτό που κάνουμε, εάν δεν το αγαπάμε δεν πρέπει να το κάνουμε. Για τους αρχιτέκτονες ειδικά, υπάρχουν πολλές προκλήσεις λόγω των διαφορετικών νοοτροπιών και ενδιαφερόντων που διακυβεύονται, και γιαυτό το λόγο η επιμονή είναι εξαιρετικά σημαντική στον τομέα μας.

πίσω στα άρθρα

Εγγραφείτε στο ενημερωτικό μας δελτίο για να λάβετε μελλοντικά άρθρα:

« | »